“Hamı fərqlidir, hamı özəldir, hamı təkdir” cümlələrini davamlı eşitməkdən və deməkdən yorulan biri olaraq bu mənasızlığı bir nöqtədə dayandırmaq istəyirəm. Bəli, hər insan fərqlidir, özəldir və təkdir. Burada mübahisə ediləcək bir məsələ yoxdur. Amma məni əsas düşündürən, hətta deyim yerindəsə, içimi sıxan sual budur: Əgər hamımız fərqliyiksə, niyə bizdən gözlənilənlər eynidir?
Bu suala hər kəs müxtəlif və “məntiqli” cavablar verə bilər. Məsələn, “Nə qədər fərqli olsan da, bir cəmiyyətin içində uyğunlaşmalısan” kimi zahirən ağıllı, əslində isə boş klişelərlə özünü haqlı çıxara bilər. Hətta bu “haqlılığın” verdiyi rahatlıqla ayağını ayağının üstünə aşırıb, üstünlüyünü bədən dili ilə nümayiş etdirərək soyumuş çayını qürurla qurtumlaya da bilər.
Halbuki heç bir qəlibə girməmək azadlığımız varkən, niyə özümüzü buna məcbur hiss etdiyimizi uzun zamandır düşünürəm. Yaxşı qız, yaxşı nəvə, yaxşı övlad, yaxşı tələbə, yaxşı müştəri, yaxşı vətəndaş, yaxşı dost, yaxşı kirayəçi, yaxşı həyat yoldaşı, yaxşı qonaq, yaxşı tanış, yaxşı sevgili…
Bitib-tükənməyən bir “yaxşı” anlayışı var. Bəs bu yaxşı kimə və nəyə görə yaxşıdır? Əgər sənə görə yaxşı olan mənə görə də yaxşıdırsa, bu bizi bir-birimizə oxşatmırmı? O zaman “hamı fərqlidir, özəldir, təkdir” iddiası avtomatik olaraq boşa düşmürmü?
Bəzi mövzularda eyni fikirdə olmaq, eyni şeyləri düşünmək və oxşar vəziyyətlər yaşamaq bizi sıradanlaşdırmır. Əksinə, bizi fərqləndirən məhz budur. Çünki hər kəsin keçmişi, arxa planı, yaşadıqları fərqlidir. Eyni düşüncəyə gəlmək üçün keçdiyimiz yollar fərqlidir. Çəkdiyimiz çətinliklər, ağladığımız günlər və saatlar fərqlidir. Eyni evdə, eyni valideynlərdən doğulan iki qardaş belə eyni evdə böyümürsə, kiçik bir oxşarlıqla hamını eyni saymaq mümkün deyil.
Əslində demək istədiyim budur: əgər mənim gəldiyim və getdiyim yol fərqlidirsə, niyə hamı ilə eyni hədəfə çatmaq məcburiyyətində olum?
Həyatım boyu özümü saysız-hesabsız sahədə inkişaf etdirmişkən, niyə müəyyən bir yaşda həyatımı kimsə ilə birləşdirməyə məcbur edilməliyəm? Niyə dönüş nöqtələrimi, həyatımın vacib anlarını hamı ilə eyni vaxtda, eyni zaman xəttində, eyni həyat dövrəsində yaşamalıyam?
Duyğuların belə bir qəlibə salındığı bir dünyada, sıradan biri olaraq mənim də bu qəlibin içinə yerləşdirilməyim nə qədər xüsusi və fərqli olmağımla da, nə qədər adi və darıxdırıcı sayılmağımla da dəyişmir. Sonda hamımız bu qəlibin içindən tombala daşları kimi çəkilib, bizim üçün əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş yerlərə yerləşdiriləcəyik. Bəzilərimiz bunu tez bacaracaq və təriflər toplayacaq. Qəlibin içində qalanlar isə toxunulmağa belə layiq görülmədən, təyin olunmuş yerlərinə keçmək üçün gözləyəcək, damcı-damcı tər tökəcəklər.
Halbuki fərdiləşmiş cəmiyyətlərə doğru getməli olduğumuz halda, biz tam əks istiqamətdə irəliləyərək ictimailəşmiş fərdilik yolunda sürətlə gedirik. Bunun üzərinə bir az günahkarlıq hissi, bir az da “el-aləm nə deyər” qorxusu əlavə etdikdə, ortaya bütöv bir yaş dövrünü parçalayan, insanı özündən şübhəyə salan kiçik bir ruh qırğını çıxır.
