Böyrək parenxim xəstəliyi daha çox 50 və yuxarı yaşlarda görülən və qısa müddətdə diaqnoz qoyularaq müalicə oluna bilən böyrək xərçəngi növü kimi tanınır.
Böyrək xərçəngləri
Böyrəklər qandakı bütün tullantı maddələrlə yanaşı, bədəndəki artıq suyu təmizləyən və qarın boşluğunda yerləşən orqanlardır. Bu orqanlardan qaynaqlanan xərçənglərə böyrək xərçəngi deyilir. Bu tip xərçənglər böyrəyin sidik istehsal edən, yəni parenxim adlanan hissəsindən və sidiyin toplandığı “hovuz”dan (toplayıcı sistemdən) qaynaqlanan xərçənglər kimi bilinir.
Böyrək parenxim xərçəngi
Böyrək parenxim xəstəliyi daha çox yetkin şəxslərdə rast gəlinir və ən çox 50–60 yaş aralığında özünü göstərir. Bununla yanaşı, bəzi böyrək xəstəliklərini də tətikləyə bilər. Sistemik və polikistik böyrək xəstəlikləri böyrək parenxim xərçəngi ilə birlikdə görülə bilən xəstəliklər sırasındadır. Daha çox siqaret çəkən, xroniki böyrək çatışmazlığı olan şəxslərdə, eləcə də həddindən artıq ağrıkəsici istifadə edənlərdə böyrək parenxim problemlərinə rast gəlinir. Böyrəyin qalınlığı ilə bağlı göstəricilər müəyyən edildikdə də böyrək parenxim diaqnozu qoyula bilər.
Böyrək parenxim xəstəliyinin diaqnozunda daha çox sidikdə qanama və əllə hiss olunan kütlələrin yaratdığı vəziyyətlər yoxlanılır. Xəstələrin çoxunda bu şikayətlər olur, əlavə olaraq nəfəs darlığı və şiddətli öskürək də özünü göstərə bilər. Diaqnoz üçün kompüter tomoqrafiyası ilə yanaşı, MR (maqnit-rezonans) müayinəsindən də istifadə oluna bilər. Bəzən isə şişdən biopsiya götürülərək zəruri araşdırmalara başlanıla bilər.
Böyrək şişlərində risk faktorları
Böyrək şişlərində ən çox görülən risk faktorları bunlardır:
- Həddindən artıq siqaret istifadəsi
- Piylənmə
- Fiziki aktivliyin az olması
- Qırmızı ət istehlakının çoxluğu
- Təzyiq və hipertoniya dərmanlarından istifadə
- Genetik xəstəliklər
- Dializ və böyrək xəstəlikləri
Böyrək parenxim diaqnozu
Kiçik böyrək kütlələrinin diaqnozu üçün bəzi görüntüləmə üsullarından istifadə edilir. Bunların başında USM (ultrasəs) və kompüter tomoqrafiyası gəlir.
Bundan əlavə, MR və çoxkəsitli tomoqrafiya tətbiqlərinə də üstünlük verilə bilər. Kontrast maddə olmadan da MR üsulu ilə böyrək parenxim diaqnozu qoyula bilir.
Diaqnostik üsullar seçilərkən xəstələrin bəzi şikayətləri də nəzərə alınır. Sümük ağrıları bu şikayətlərin başında gəlir. Yuxarıda sadalanan görüntüləmə üsullarından istifadə edildikdə bu əlamətlərin hamısı aydın şəkildə yoxlana bilər. Xəstələrin çoxunda görüntüləmələrdə əvvəlcə qanamalar müşahidə olunur. Bu qanamalar artmadan tez bir zamanda mütəxəssis cərraha müraciət edilməli və zəruri müayinələrin aparılması tələb olunmalıdır. Xəstənin yan nahiyələrində görülən ağrılar və qanamanın laxtalanma ilə baş verməsi də böyrək parenxim diaqnozunun ən önəmli göstəriciləri arasındadır. Bu simptomlarla birlikdə xəstə böyrək parenxim xərçəngi müalicəsinə başlayaraq zəruri tətbiqlərdən faydalanmalıdır.
Böyrək parenxim xərçənginin müalicəsi
Böyrək parenxim xərçənginin müalicəsi ilk olaraq əməliyyatla aparılır. Xərçəngli şişin tibbi yolla çıxarılmasına yönəlik əməliyyatlarla yanaşı böyrəküstü vəzlər və piy toxuması da təmizlənir. Bununla birlikdə bəzi hallarda böyrəyin tamamilə çıxarılması da lazım ola bilər. Bu sahədə uzun müddətdir aparılan əməliyyatların uğurla davam etdirildiyini demək mümkündür.
Böyrək parenxim müalicə üsullarında ən çox açıq cərrahiyyə seçilir. Böyrək ətrafında aparılacaq əməliyyatlarda əlavə olaraq damar cərrahiyyəsi də tətbiq oluna bilər.
Günümüzdə bu tətbiq daha çox üstün tutulur. Açıq cərrahiyyədə cərrahlar böyrəkdə yerləşən şişi təhlükəsiz şəkildə çıxarmağı hədəfləyir. Kiçik böyrək şişlərində ən asan tətbiq edilən üsullardan biridir.
Böyrək parenxim müalicəsi əməliyyatlarında robot-yardımlı cərrahiyyə də seçilə bilər. Son zamanlar üstünlük verilən bu tətbiqlə cərrahın qarşılaşa biləcəyi texniki çətinliklər asanlıqla aradan qaldırıla bilər. Bu üsulda cərrah əməliyyat otağında konsol qarşısında oturur. Robotun qollarındakı alətlər laparoskopiya ilə xəstənin bədəninə yerləşdirilir və cərrah konsol vasitəsilə əməliyyata başlayır.
Açıq cərrahiyyə ilə edilən bu əməliyyatlar günümüzdə robotik və standart laparoskopik üsullarla da icra olunmağa davam edir. Bu üsullarda açıq cərrahiyyə ilə müqayisədə yara izi daha kiçik olur və qan itkisi demək olar ki, yaşanmır. Bundan başqa, xəstələr əməliyyatdan sonra gündəlik həyatlarına davam edə bilirlər. Bu əməliyyatlarda yalnız xərçəngli şişin çıxarılması kifayət edir. Böyrək xərçəngləri daha çox böyrəyin sidik istehsal edən hissəsində görülür və tez bir zamanda diaqnoz qoyulduqdan sonra müalicə prosesinə başlanmalıdır. Müasir mütəxəssislər bu mövzuda zəruri müayinələri apararaq cərrahi üsullara müraciət edir və xəstəni böyrək parenxim məsələsində rahatladırlar. Son zamanlarda böyrək sintiqrafiyası üsulu ilə də bu vəziyyətlərin qarşısı alınmağa çalışılır. Böyrək parenxim ekojənliyi kimi də tanınan bu xəstəliyin müalicəsi bu şəkildə həyata keçirilir.
